کاستاریکا و نجات از جهنم
کتاب تازهای خریدم در مورد آمریکای مرکزی. بیشتر کشورهای آمریکای مرکزی مثل السالوادور، کاستاریکا، نیکاراگوئه، گواتمالا و هندوراس همگی کشورهایی فقیر هستند که رشدی ندارند و همواره درگیر انقلابها و درگیریهای نظامی داخلی و خارجی بودهاند. این درگیریها لزوماً همیشه داخلی نبوده و کشورهای خارجی مثل شوروی سابق یا روسیه فعلی و چین، و از سوی دیگر آمریکا، همگی نقش عظیمی در مداخله و از بین بردن این سرزمین داشتهاند.
بیشتر این کشورها صادرات سادهای مانند موز، قهوه و شکر دارند؛ در حالی که در این سالها، ارزش تجارت و قاچاق کوکائین چندین برابر کل اقتصاد بیشتر کشورهای آمریکای مرکزی بوده است. در این کشورها، همواره مشکلات داخلی و دخالتهای قدرتها و جریانهای چپ و راست، مهمترین دلیل عدم پیشرفت بوده است.
در بین کشورهای آمریکای مرکزی، کوستاریکا از معدود کشورهایی است که توانست با چند تصمیم مهم مانند منحل کردن ارتش و انتقال بودجه نظامی به بخش بهداشت و آموزش و پرورش، به کشوری با سیاستهای درست تبدیل شود. میتوان گفت سطح سواد در کوستاریکا بسیار بالاتر از سایر کشورهای همسایه است و نرخ باسوادی در میان مردم آن به حدود ۹۵ درصد میرسد.
در دهههای ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰، کشورهایی مانند السالوادور، گواتمالا و هندوراس درگیر جنگهای داخلی، کودتاهای نظامی و ناامنی بودند. در مقابل، کوستاریکا به یک دموکراسی پایدار و امن تبدیل شد. برای شرکتهای چندملیتی و بزرگی مانند اینتل، امنیت سرمایه و حاکمیت قانون مهمتر از معافیتهای مالیاتی ساده بود.
در سال ۱۹۹۷، شرکت اینتل (Intel) با احداث کارخانه مونتاژ و تست تراشهها در کوستاریکا، نقطه عطفی در تاریخ اقتصادی این کشور ایجاد کرد. این تصمیم نه تنها ساختار صنعتی کوستاریکا را تغییر داد، بلکه الگو و مسار جدیدی برای توسعه در آمریکای مرکزی ساخت
در مقایسه چهار کشور اصلی آمریکای مرکزی، کوستاریکا با فاصلهای چشمگیر بهترین شرایط را دارد؛ چراکه با درآمد ناخالص ملی سرانه بسیار بالاتر (حدود ۲۰ هزار دلار)، بالاترین شاخص توسعه انسانی (HDI)، نرخ سواد ۹۷ درصدی و ثبات سیاسی بدون ارتش، باکیفیتترین سطح زندگی، بهداشت و امنیت سرمایهگذاری را ارائه میدهد. در نقطه مقابل، هندوراس و نیکاراگوئه بهدلیل فقر گسترده، بحرانهای اداری و درگیری با اقتدارگرایی سیاسی در پایینترین سطح توسعه و رفاه اقتصادی منطقه قرار دارند. در این میان، السالوادور هرچند طی سالهای اخیر توانسته با سیاستهای سختگیرانه امنیتی سرکوب مجرمان را پیش ببرد و به امنیت فیزیکی خوبی دست یابد، اما همچنان با چالشهای ساختاری اقتصادی و فقر دستپنجه نرم میکند و هنوز فاصله زیادی با استانداردها و شاخصهای رفاهی کوستاریکا دارد.